Over ons

De bouw van Fort Penningsveer

Eind negentiende eeuw omringde het Nederlandse leger Amsterdam met de Stelling van Amsterdam: 135 kilometer verdedigingslinie met 46 forten en één bijzonder wapen: water. Bij dreiging konden de omliggende polders snel worden ondergelopen, waardoor een vijand vaststond. Fort Penningsveer was een spil in dit systeem. Het fort bewaakte de inundatiesluizen waarmee de Veer- en Waarderpolder onder water konden worden gezet. In 1901 verrees het definitieve bomvrije fortgebouw uit massief beton. Het fort was geen kale installatie: een fortwachterswoning, artillerieloods en andere gebouwen maakten het ensemble compleet. Tijdens de mobilisatie 1914-1918 van de Eerste Wereldoorlog waren er 290 militairen aanwezig op het fort.

De Stelling werd nooit in oorlog beproefd. Vliegtuigen maakten het systeem al vroeg achterhaald en in de WOII speelde de linie nauwelijks een rol. De Duitsers gebruikten Penningsveer als verblijf en sloopten de stalen koepels voor hun oorlogsindustrie.

Van gevangenis tot groepsverblijf

De tralies die nu voor de ramen zitten, zijn na de Tweede Wereldoorlog toegevoegd. Na de bevrijding deed het fort van 1946 tot 1948 dienst als onderdak voor circa 225 collaborateurs op ’Kamp Fort Penningsveer’. In de jaren vijftig volgde opslag van munitie en springstoffen, en er zijn aanwijzingen dat de BVD en MIVD het terrein gebruikten als afluisterpost.

In 1987 nam Stichting Fort Penningsveer het in gebruik als groepsaccommodatie. Sinds 1996 staat de Stelling op de Werelderfgoedlijst van UNESCO en vanaf juli 2021 maakt het samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie onderdeel uit van het werelderfgoed Hollandse Waterlinies en is het een provinciaal monument van Noord-Holland. Sinds 2022 werkt Ruimtetijd aan een nieuwe toekomst voor het fort, met cultuur, natuur en educatie als kernwaarden.

In 2020 vonden Theun Mosk en Balster van Duijn elkaar in een gedeelde visie: de behoefte aan een plek waar het creatieve proces weer zuurstof krijgt. Als scenograaf miste Theun vaak de ruimte om zonder harde productiedruk vrijuit te kunnen experimenteren. Balster was er vanuit zijn achtergrond juist op gebrand om makers samen te brengen en hun ondernemerschap te ondersteunen: Ruimtetijd ontstond.

Gegrepen door de magie van het fort, omringd door water, rauwe natuur en échte donkere nachten kochten zij in 2022 Fort Penningsveer. Hier smolten hun werelden samen tot een immersief platform voor de podiumkunsten. Een thuishaven waar makers uit diverse disciplines zich losmaken van de dagelijkse hectiek, om in alle vrijheid grensverleggend en innovatief werk te laten ontstaan.

Overdag wordt er in de loods gebouwd en getest. In de lokalen aan het water wordt geschreven en ontworpen. Op het grasveld komt een installatie overeind. ‘s Avonds blijft op sommige plekken het licht aan.

Op het fort werken theatermakers, scenografen, ontwerpers en technici naast elkaar. Die mix is bewust gekozen: sommigen huren een vaste werkplek, anderen komen voor een residentie, en soms vraag je iemand om mee te kijken. Hieronder stellen de makers en denkers zich voor.

Wij bieden een rustige plek voor het creatieve proces en volop ruimte voor experiment. Cultuur, natuur en educatie vormen hierbij altijd onze vaste pijlers. Wij geloven dat makerschap zich het allerbeste ontwikkelt in rust en bewuste vertraging. Dit staat haaks op onze huidige, vaak erg gehaaste maatschappij.

Het fort is een veilige en inspirerende broedplaats waar makers verblijven, creëren, filosoferen en direct van elkaar leren. Wij stellen onze brede kennis over kunst, techniek, educatie en natuur hierbij graag beschikbaar. Het experimenteren krijgt bij ons de ruimte, want het proces is voor ons veel belangrijker dan het eindresultaat.

Samen met Ruimtetijd organiseren we het festival AANGAAN. We breiden dit de komende jaren verder uit naar een vaste programmering met diverse activiteiten. Daarnaast bouwen we aan een solide community van makers. Hun betrokken inzet draagt structureel bij aan de doorlopende inkomstenstroom van onze stichting.

Het onbezoldigd bestuur bestaat uit Balster van Duijn en Muriël Besemer, er is een vacature voor een derde bestuurder. De voorzitter en penningmeester beheren samen het vermogen. De stichting is geregistreerd bij de KvK onder nummer 41205052 met RSIN 007801087.